Devam eden savaş bir çok konuyu oturup yeniden ele almayı zorunlu kıliyor.
Bunun başında sanayi ve üretim sistemimiz geliyor.
Türkiye yaklaşık yetmiş yıldır sanayileşme politikalarını aynı mantık üzerine kuruyor:
Sanayiyi belli alanlarda toplamak.
Önce sanayi siteleri…
Sonra organize sanayi bölgeleri…
Bugün ise neredeyse her kalkınma planının merkezinde yine aynı model var:
OSB kurmak.
Kağıt üzerinde gerekçe makul görünüyor.
Aynı sektörde faaliyet gösteren işletmelerin bir arada olması, altyapıyı ortak kullanması ve üretim gücünü artırması…
Ama meseleye biraz geniş açıdan baktığınızda bunun stratejik bir hata olduğunu görüyorsunuz.
Çünkü bu model sadece sanayiyi değil, insanı da belirli şehirlere yığdı.
Bugün Türkiye nüfusunun yaklaşık %70–75'i Ankara hattının batısında toplanmış durumda.
Bu yalnızca bir nüfus hareketi değildir.
Bu bir demografik kırılmadır.
Anadolu Boşalıyor
Sanayi şehirlerde toplandıkça insanlar işin peşinden göç etti.
Köyler boşaldı.
Kırsal ilçeler yaşlandı.
Tarım zayıfladı.
Anadolu'nun birçok il ve ilçesinde artık genç nüfus yok.
Bir zamanlar üretimin ve hayatın merkezi olan yerler bugün adeta hayalet yerleşimlere dönüşmüş durumda.
Öte yandan göçün hedefi olan şehirler ise nefes alamıyor.
Trafik.
Otopark.
Barınma krizi.
Plansız büyüyen beton şehirler.
Sosyal hayatın çökmesi.
Bir yanda boşalan Anadolu…
Diğer yanda yaşanamaz hale gelen metropoller.
Bu tablo bir kalkınma modeli değil;
dengesiz bir yığılma modelidir.
Türkiye'nin kalkınma stratejisi şehirleri büyütmek üzerine değil, Anadolu'yu yeniden üretime katmak üzerine kurulmak zorundadır.
Her ilçenin, her kasabanın ve hatta her köyün üretim zincirine dahil edildiği yerel üretim ağları kurulmadan bu göç dalgasını durdurmak mümkün değildir.
OSB Sistemi açık hedefler haline geldi
Son günlerde yaşanan ABD–İsrail / İran gerilimi çok önemli bir gerçeği bir kez daha ortaya koydu.
Modern savaşlarda artık cephe yok.
Fabrikalar hedef.
Enerji tesisleri hedef.
Lojistik merkezleri hedef.
Büyük üretim kompleksleri ve dev sanayi bölgeleri bugün askeri açıdan açık hedefler haline gelmiş durumda.
Sanayi tesislerini birkaç bölgede toplamak, kriz anında ülkenin üretim kapasitesini tek bir noktaya kilitlemek anlamına geliyor.j
Bir füze…
Bir sabotaj…
Bir siber saldırı…
Ve milyonlarca insanın geçim kaynağı bir anda durabilir.
Bu nedenle modern güvenlik stratejileri artık askeri sistemde olduğu gibi dağınık üretim modeli üzerinde duruyor.
Üretim ağları ülkenin geneline yayıldığında herhangi bir saldırı veya kriz durumunda ekonomik sistem tamamen durdurulamaz.
Bu aynı zamanda ekonomik savunma doktrini anlamına gelir.
Dünya Başka Bir Yere Gidiyor
Avrupa'da ve gelişmiş ekonomilerde sanayi artık tek merkezde toplanmıyor.
Üretim mikro sanayi ağları şeklinde yayılıyor.
Bir kasaba bir üründe uzmanlaşıyor.
Bir ilçe başka bir üretim kolunda derinleşiyor.
Bir köy bile belirli bir üretim zincirinin parçası haline geliyor.
Bugün Almanya'nın birçok kasabası tek bir üretim alanında dünyaya mal satan merkezlere dönüşmüş durumda.
İtalya'da küçük şehirler belirli sektörlerde ihtisas üretim merkezleri haline getirilmiş durumda.
Bu model üç önemli sonuç üretiyor:
İnsanlar iş için göç etmek zorunda kalmıyor.
Yerel ekonomiler güçleniyor.
Üretim riski ülke geneline dağılıyor.
Yani modern kalkınma modeli şunu söylüyor:
İnsanı işin ayağına götürme.
İşi insanın ayağına götür.
Türkiye ise hâlâ bunun tam tersini yapıyor.
Ekonomik Tetikçilerin İzleri
Amerikalı yazar John Perkins'in Bir Ekonomik Tetikçinin İtirafları kitabında gelişmekte olan ülkeler için uygulanan bazı stratejiler anlatılır.
Bu stratejilerin en önemlilerinden biri şudur:
Ekonomiyi belirli merkezlere bağımlı hale getirmek.
Üretimi belirli noktalarda toplamak.
Nüfusu büyük şehirlerde yoğunlaştırmak.
Kırsalı zayıflatmak.
Sonra da bu kırılgan yapı üzerinden ülkeleri yönlendirmek.
Bugün Türkiye'nin yaşadığı tabloya baktığınızda şu soruyu sormak kaçınılmazdır:
Biz gerçekten kendi kalkınma modelimizi mi kurduk, yoksa 'Bir ekonomik Tetikçinin İtirafları'na uygun bize önerilen modellerini mi uyguladık?
Yeni Bir Sanayi Stratejisi Şart
Türkiye artık bu modelden vazgeçmek zorunda.
Yeni bir strateji gerekiyor.
Ve bu stratejinin temelinde dağınık üretim ve yerinde kalkınma olmalı.
Büyük organize sanayi bölgeleri yerine Türkiye'nin her bölgesinde Köy merkezleri kurulmalıdır.
Küçük ama verimli üretim tesisleri kırsal yerleşimlerin içinde veya bölge yakınında konumlandırılmalıdır.
Tarım ile sanayi yeniden birbirine bağlanmalıdır.
Her ilçeye ihtisas üretim alanları belirlenmelidir.
Bir ilçe tekstilde uzmanlaşabilir.
Bir başka ilçe tarım makinelerinde.
Bir başka bölge gıda işleme sanayisinde.
Yeni teknolojiler artık dev fabrikalara bağımlılığı ortadan kaldırıyor.
CNC sistemleri, robotik üretim ve dijital üretim teknikleri sayesinde küçük ölçekli ama yüksek verimli mikro fabrikalar kurulabiliyor.
Bu model Türkiye'nin her ilçesinde uygulanabilir.
Mevduat Sahibinden Yatırımcıya
Türkiye'de bankalarda trilyonlarca liralık mevduat bulunuyor.
Bu para üretime yönlendirilmiyor.
Devlet yeni bir model kurmalıdır.
Her köyde ve her ilçede üretim yapmak isteyen girişimciler için:
mevduat faizi den daha yüksek kazanç
vergi avantajları
gerekiyorsa düşük faizli üretim kredileri
yerel yatırım fonları
kooperatif tipi sanayi ortaklıkları
oluşturulmalıdır.
Böylece tasarruf sahibi vatandaş yatırımcıya dönüşebilir.
Anadolu Yeniden Ayağa Kalkabilir
Sanayi doğru dağıtılırsa üç büyük sorun aynı anda çözülür:
İç göç azalır.
Şehirler nefes alır.
Üretim güvenliği artar.
Ayrıca muhtemel bir bölgesel savaş veya saldırı durumunda üretim kapasitesi tek bir merkezde değil tüm ülkeye yayılmış olur.
Bu da ekonomik direnci artırır.
Gelelim sonuca;
Türkiye'nin ihtiyacı daha fazla OSB kurmak değildir.
Türkiye'nin ihtiyacı Anadolu'yu yeniden üretimin merkezi yapmak.
Sanayiyi birkaç şehre hapsetmek değil…
Anadolu'nun her köşesine yaymak.
Çünkü güçlü bir ülke, fabrikaların büyüklüğüyle değil;
üretimin coğrafyaya ne kadar yayıldığıyla ölçülür.
Bir ülkenin gücü sadece ordusuyla ölçülmez.
Üretiminin ne kadar dağınık, ne kadar dirençli ve ne kadar yaygın olduğu da bir milli güvenlik meselesidir.
Sanayiyi birkaç şehre yığmak kalkınma değildir.
Bu olsa olsa ülkenin kaderini birkaç hedef noktaya bağlamaktır.
Anadolu boşalırken kalkınmadan söz edilemez.
Köyler sessizleşirken refahtan bahsedilemez.
Fabrikalar büyürken şehirler boğuluyorsa
orada kalkınma değil yanlış bir model vardır.
Türkiye artık şunu yapmak zorundadır:
İnsanı işin peşinden sürükleyen bir ekonomi değil,
işi insanın ayağına götüren bir üretim düzeni kurmak.
Aksi halde büyüyen şehirler değil…
boşalan Anadolu konuşulacaktır.
Ve unutmayalım:
Bir ülke sınırlarını kaybederek değil,
önce köylerini kaybederek küçülür.
Kalın sağlıcakla..
