Her şey bir kelimeyle başlar: "Töre."

İlk Türk devletlerinin temelinde yatan bu kavram, bugün bizlere daha çok lazım.

Yıllar önce Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan'ın dile getirdiği bu yasalar, bize sadece geçmişimizi değil, geleceğimizi de hatırlatıyor.

Şimdi anayasamız yeniden düzenleniyor, belki de aradığımız ilham çok uzaklarda değil. Hemen yanı başımızda, özümüzde.

Tengri Tektir.
Allah'ın tekliğini tartışmıyoruz asla.

Ama Hukukun üstünlüğü ve törenin keskinliğini tartışmamalıyız.

Bir il, bir kağan, bir töre...Bir milletin yaşaması için bunlar yeter.

Bir ülkede iki kanun olmaz.

Kanun net olmalı,...

Herkesin anlayacağı kadar basit ama herkesin uymamaktan korkacağı kadar güçlü!!!

Töreye uyan kutlanır, kıyan katlanır.
İşte bu kadar basit. Kanuna uyan huzur bulur, uymayan bedelini öder.

Şimdilerde anayasamızda bir değişim rüzgarı esiyor. Bu rüzgarın Bilge Kağan’ın adaletinden bir esinti taşımasını umut ediyorum.

Çünkü o zamandan beri aynı gerçek değişmedi: Kimse hukuktan üstün değildir.

Kağan da olsa, adalet her şeyin üstünde.
Bugünün liderleri için de geçerli bu.

Adaletin olmadığı yerde kaos vardır.

Bir millet, kendi töresine sıkı sıkıya sarılmalı.

Aksi halde, güçsüzleşir, dağılır.

Bilge Kağan'ın yasası, bize bunu her satırında hatırlatıyor: "Adalet üstün olacak, töre yaşatılacak!"

Kin ve gururdan uzak.
Siyaset, toplum, hatta bireysel hayatlarımızda en çok ihtiyacımız olan şey bu değil mi? Bugün kinle hareket edenler, yarının adaletsiz toplumunu inşa ediyor.

Gurur, gözlerimizi kapatıyor.

Oysa Bilge Kağan, açıkça söylüyor: Kimse kimseden üstün değildir. Adaleti unutursak, millet olma bilincini de kaybederiz.

Herkes adaletle iş görecek.
Kağan da olsa, bey de olsa fark etmez.

Bugün de aynısını yapmalıyız.

Herkes, adaletle iş görmeli.

Anayasamızın en önemli maddesi bu olmalı: Adalet her şeyin temelidir.

Tarihten bir ses yükseliyor.

Belki bugün yeniden şekillenecek olan anayasamıza ilham olur.

"Üstte mavi gök çökmedikçe, altta yağız yer delinmedikçe" bu milletin töresi de adaleti de bozulmayacak. Çünkü Bilge Kağan’ın dediği gibi, töre yok olursa il yani ülke yok olur.

Ülke olmazsa millet köle olur.

***

İşte Bilge Kağan Yasası'nın tamamı da şöyle dotlarım

"TÖRE"

1. Tengri (yaratan) Tektir.

2. Her kim ki, Tengri'den kut almak dilerse, başkasına yakarmasın.

3. Bir İl (Ülke), bir Kağan, bir Tengri..

4. Bir kına iki kılıç girmez.
Bir hatun iki er alamaz ve bir budunda iki töre olmaz.
Töre tektir. Töre kesin ve keskindir.
Kim ki, töreye uya kutlanır. Kim ki, töreye kıya katlanır..

5. Kimse töreden üstün değildir. Dirlik ve birlik için töre budur.

6. Bir çoban sürüsünden, bir er ailesinden, bir Kağan budunundan sorulur.

7. Her er eşine, atına, pusatına sahip çıkacak.

8. Ana-babaya ve ataya tazim(saygı) duyulacak.

9. Hısmına sarılacak, komşusunu gözetecek.

10. Er kişi yalan söylemeyecek.

11. Mal çalan, mülk çalan misliyle ödeyecek. Hesabı ya malıyla ya canıyla sorulacak.

12. Kim ki, bir ırza musallat olursa, canından olacak.

13. Her kim olursa olsun haksız, aldatıcı iş tutarsa hesabı hemen sorulacak.

14. Cenkten beri duran ya da kaçan tamuya(cehennem) uçacak.

15. Aman dileyene kılıç üşürülmeyecek, sığınana arka dönülmeyecek.

16. Baş kaldıranın başı alınacak, hak isteyenin hakkı verilecek.