Srebrenitsa katliamında Hollanda yaklaşımı

Hollanda Yüksek Mahkemesi, 1995'te BM'nin güvenli bölge ilan ettiği askeri üsse sığınan 350 Boşnak erkeğin Bosnalı Sırplara teslim edilmesinde Hollanda devletinin "sınırlı" sorumluluk taşıdığına hükmetti.

Hollanda hükümeti Bosna Savaşı'nda BM gücü olarak Srebrenitsa'da görev yapan her bir askere, 5'er bin euro ödeme kararı aldı.
 

Soykırıma göz yuman askerlere 5'er bin euro

Hollanda hükümeti, soykırıma göz yuman o askerleri 26 yıl sonra ödüllendirme kararı aldı. Ödülün bu askerlere 'jest ve takdir göstergesi' olarak verileceği açıklandı.

Buna göre, 850 Hollandalı askere, hizmetlerinden dolayı 5'er bin EURO ödeme yapılacak.

Srebrenitsa kurbanları mücadeleyi bırakmadı

Srebrenitsa'daki soykırım kurbanları ise hak mücadelesini bırakmadı. 2014'te Hollanda hükümetine karşı dava açtı. Bölgede görev yapan Hollandalı askerlerin sorumluluklarını yerine getirmedikleri gerekçesiyle tazminat talebinde bulundu.

Birleşmiş Milletler'e (BM) bağlı görev yapan Hollandalı  askerlerin Srebrenitsa katliamındaki sorumluluğu ile ilgili yıllardır süren yargı sürecinde Hollanda Yüksek Mahkemesi kararını açıkladı.

Mahkeme, BM'nin ilan ettiği güvenli bölgede görevli Hollanda askerlerinin 13 Temmuz 1995 tarihinde, yaklaşık 350 Boşnak erkeği Bosnalı Sırplar tarafından "insanlık dışı muamele ve infaz edilme" yönündeki ciddi riskin farkında olmalarına rağmen askeri üsten tahliye ettiklerine dikkat çekti.

Hollanda devletinin "yanlış bir şekilde hareket ettiğini" belirten mahkeme, diğer yandan 350 erkeğin katledilmesinde Hollanda'nın "sadece çok sınırlı sorumluluk" taşıdığına hükmederek bu sorumluluğu yüzde 10 ile sınırladı.

2017 yılında bir alt mahkeme, Hollanda askerlerinin katliamda sınırlı sorumluluğu olduğuna hükmetmiş,  bu sorumluluğu yüzde 30 olarak belirlemişti. Mahkeme kararlarında sorumluluk oranı, Hollanda askerleri tarafından teslim edilmemiş olmaları durumunda kurbanların hayatta kalma ya da zarar görmeme olasılığı açısından değerlendiriliyor. Yüksek Mahkeme'nin Cuma günü açıkladığı karar, davalı kurban ailelerinin talep ettiği tazminat miktarının yüzde 30'u yerine yüzde 10'unun ödenebileceği anlamına geliyor.

 

"Hayatta kalma olasılıkları ellerinden alındı"

Kararında Hollanda askerlerinin bu kişileri kurtarmasının mümkün olmadığına hükmeden Yüksek Mahkeme, "Ancak bu kişileri Bosnalı Sırplara teslim etmek yerine  bölgede kalmalarına izin verebilirlerdi. Onları teslim etmek suretiyle, öldürülme ya da kötü muamele olasılığına rağmen bilerek ve kanun dışı bir şekilde Bosnalı Sırplara teslim ettiler. Bu kişilerin Bosnalı Sırpların eline geçmeme olasılığını ellerinden aldılar" ifadelerine yer verdi.

2017'deki mahkeme kararı Hollanda Yüksek Mahkemesi Başsavcılığı tarafından 2019 Şubat ayında temyiz edilmiş, Başsavcı mahkemenin kararı alırken Hollanda askerlerinin hafif silahlı olduğunun göz ardı edildiğine dikkat çekmişti. Ancak Yüksek Mahkeme, kendi savcılığının 2017'deki kararın mantıksız olduğu ve devlete sorumluluk yüklenemeyeceği yönündeki görüşünü dikkate almamış oldu.

Emsal teşkil edebilir

Srebrenitsa Anneleri olarak bilinen kurban yakınlarının açtığı davadan çıkan sonuç, uluslararası barış misyonlarına asker gönderen devletlerin taşıdığı sorumluluk açısından emsal teşkil edebilecek. Böylece BM misyonlarına asker gönderen devletler, sivilleri koruyamamaları durumunda sorumlu tutulabilecek. 

Savaş sırasında yaklaşık 5 bin Srebrenitsa sakini, Bosnalı Sırp komutan Ratko Mladiç komutasındaki birliklerden kaçarak BM'ye bağlı görev yapan ve Hollandalı askerlerin bulunduğu üsse sığınmıştı. Mladiç, BM Eski Yugoslavya Savaş Suçları Mahkemesinde toplam 8 bin Boşnak'ın katledildiği soykırımı organize etmekten suçlu bulunmuştu.

Srebrenitsa Katliamı ya da Srebrenitsa Soykırımı

1991-1995 yıllarında (Hırvatistan ve Bosna savaşında) Sırp Cumhuriyet Ordusu'nun Srebrenitsa'ya karşı giriştiği harekat esnasında Temmuz 1995'te yaşanan en az 8372 kişinin Bosna Sırp ordusu tarafından ölümüne neden olmuştur.  Katliamda bir kısım kadın ve küçük yaşta çocuğun da öldürüldüğü, belgelerle kanıtlanmıştır. Katliama Sırp Cumhuriyet Ordusu dışında "Akrepler" olarak tanınan Sırbistan özel güvenlik güçleri de katılmıştır.Birleşmiş Milletler Srebrenitsa'yı güvenli bölge ilan etmiş olmasına karşın 400 silahlı Hollanda barış gücü askerinin varlığı katliamı önleyememiştir.

Srebrenitsa katliami II.Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da gerçekleşmiş en büyük toplu insan kıyımı olması ve Avrupa'daki hukuksal olarak ilk kez belgelenmiş soykırım olması açısından da önem taşır.

Hollandalı askerler bir gece yarısı Bosna'daki BM Barış Gücü komutanı Hollandalı generalden aldıkları emir doğrultusunda kenti boşalttılar. Savaş sırasında şehrin güvenliğinden sorumlu olan Hollandalı Komutan Thom Karremans kendisine sığınan 25 bin mülteciyi ve şehri Sırplara teslim etti.

Daha sonra orataya çıkan bir video kasedinde Sırp generalin kenti boşaltan Hollandalı komutana bir hediye verirken görüntüleri çekilecekti. Bir hafta süren katliam ıı. Dünya Savaş'ından sonra insanlığa yapılan en büyük suç olarak arşivlerde yer aldı.

Katliamdan 15 yıl sonra 27 Haziran 2017 tarihinde Hollanda Mahkemesi, Srebrenista katliamıyla ilgili Hollanda askerlerinin yasa dışı hareket ettiğine, Hollanda'nın kısmen hatalı olduğuna karar vererek Hollanda askerlerini suçlu buldu. Mahkeme, Srebrenitsa'da ölümlerin %30'undan Hollanda hükûmetinin sorumlu olduğunu açıkladı.Lahey Adalet Divanı bir hafta süren katliamın bir 'Soykırım' olarak kabul etti; ancak Sırbistan'ın sorumlu tutulmayacağına karar verdi.